Borderline Kişilik Bozukluğu: Bir Akıl Hastalığı mı, Yoksa Toplumun Yansıması mı?
İzmir’de, sosyal medyada gezinirken en sık gördüğüm şeylerden biri “Borderline kişilik bozukluğu” etiketli gönderiler. Kimi zaman bir terapi önerisi, kimi zaman da acı bir şikayet olarak karşımıza çıkıyor. Ama bir noktada kendime şu soruyu sormaya başladım: Bu gerçekten bir akıl hastalığı mı, yoksa toplumun daha derinlerde gizli kalmış yaralarının yansıması mı?
Borderline kişilik bozukluğu (BPD) ile ilgili duyduğumuz her şey, genellikle iki uçta bir yerde sıkışıyor: Bir tarafta, “Bunu bir hastalık olarak kabul etmek gerekir, tedavi edilmeli” diyenler, diğer tarafta ise “Herkesin bir BPD’si var, toplum zaten böyle” diye düşünenler. Aslında meseleye biraz cesur bir şekilde yaklaşmak gerek. Bir hastalık mı, yoksa toplumun bir yansıması mı? Hadi gelin, buna birlikte bakalım.
Borderline Kişilik Bozukluğu Nedir? Hadi Gerçekten Anlayalım
Öncelikle, BPD nedir? Kısaca özetlemek gerekirse, bu bozukluk, kişinin duygu durumunu kontrol etmede zorlanması, kimlik belirsizliği, impulsif (ani ve plansız) davranışlar ve ilişkilerde istikrarsızlık gibi belirtilerle kendini gösteriyor. Yani, bir insanın ruh hali sabahla akşam arasındaki fark gibi değişebilir, kendini sevip sevmediğini bilemeyebilir ve ilişkilerinde sürekli bir “karışıklık” yaşar. Bunu tek kelimeyle açıklayacak olsam, sınırda olmak diye tanımlayabilirim.
Ancak, “borderline” kelimesinin anlamına takılmamak lazım. Duygusal olarak “sınırda” olan bir insan, çoğu zaman kendi iç dünyasında büyük fırtınalar yaşıyor olabilir. Peki, gerçekten bu bir hastalık mı? Yoksa toplumun bu tür karmaşık duygularla başa çıkamayan bireylerine koyduğu etiket mi?
Borderline Kişilik Bozukluğu: Bir Akıl Hastalığı mı?
Bu noktada, BPD’yi bir akıl hastalığı olarak kabul etmekten yana olanların argümanlarını dinleyelim. Borderline kişilik bozukluğunun, ciddi bir psikolojik durum olduğu, bilimsel çalışmalarda çoğunlukla onaylanan bir görüş. Nörolojik ve biyolojik faktörlerin, genetik yatkınlıkların etkisiyle bu bozukluk gelişiyor olabilir. Beyinde, duygusal tepkilerin kontrolünü sağlayan bölgelerdeki dengesizlikler, bu tür davranışların ortaya çıkmasına sebep olabilir. Yani, genetik olarak daha duyarlı olan birinin bu tip ruhsal dalgalanmalara daha açık olması söz konusu olabilir.
Bu bakış açısını kabul ettiğimizde, BPD’nin bir akıl hastalığı olduğu görüşü pek de haksız görünmüyor. Örneğin, duygusal bağlamda aşırı uçlarda yaşamak, kimlik belirsizliği ve boşluk hissi duymak gerçekten zorlayıcı ve tedavi edilmesi gereken bir durum olabilir. Ancak, bazen hastalık terimi sadece tek taraflı bir bakış açısını destekliyor gibi geliyor. Yani, “bunu tedavi edelim, normal hale getirelim” yaklaşımı, BPD’nin yaşayanlarının içsel yaşantılarını ne kadar anlamaya çalıştığıyla doğrudan ilişkili değil.
Borderline Kişilik Bozukluğu: Toplumun Bir Yansıması mı?
BPD’nin bir akıl hastalığı olup olmadığını sorgularken, diğer bir bakış açısı da şu: Bu bozukluğu yalnızca biyolojik veya psikolojik bir hastalık olarak değil, toplumun içsel çelişkilerinin bir yansıması olarak da değerlendirebiliriz. Şu anki toplumsal yapıda, birçok kişi sürekli bir içsel boşluk hissi yaşıyor, kimliklerini bulmakta zorlanıyor, ilişkilerde belirsizlikle yüzleşiyor. Sonuçta, duygusal dalgalanmalar yaşayan insan sayısı her geçen gün artıyor. Belki de sınırda olmak, aslında sadece bu toplumda daha çok insanın yaşadığı bir durumun adı.
BPD’nin belirtilerinin, sadece kişisel bir hastalık olarak değil, toplumsal bir travmanın sonucu olduğunu düşünenler de var. Geçmişin ve şimdinin baskıları, sadece bireyleri değil, toplumu da etkileyip, onların “normal” olma beklentilerine karşı bir isyan yaratıyor. Hepimiz bir şekilde bu sisteme entegre olmaya çalışırken, kendimizi kaybediyoruz. Kimliğimizi bulamıyoruz, duygusal uçlarda savruluyoruz. Ve sonrasında etiketleniyoruz. Peki, acaba BPD bir hastalık mı, yoksa toplumun duygusal şiddetinin bir sonucu mu?
BPD’yi Duygusal İsyan Olarak Görmek
Bir noktada şunu da sormak lazım: Kim karar veriyor? BPD’yi bir hastalık olarak mı, yoksa duygusal bir isyan olarak mı görmek gerektiğine? Eğer bir insan toplumun baskılarından yorulup, kendi kimliğini bulmakta zorlanıyorsa, bu gerçekten tedavi edilmesi gereken bir hastalık mı? Yoksa belki de bu, bir tür toplumsal çöküşün yansımasıdır?
Toplumun kimlik meselelerini çözemediği, ilişkilerde karışıklıkların ve belirsizliklerin arttığı bir dönemde, “borderline” terimi aslında bir etiket halini alıyor. Duygusal olarak istikrarsızlık, gerçek kimliğini bulamamak gibi durumlar, günümüz insanının yaşadığı bir problem olabilir. Belki de bu hastalık tanımının biraz daha esnek olması gerekiyor. Çünkü yaşadığımız çağda, herkes bir şekilde sınırda yaşıyor. Yani, kimimiz bu sınırda kalıcı olabiliyoruz, kimimiz ise bir şekilde bu duygusal dengeyi bulup hayatımıza devam ediyoruz.
Sonuç: Bir Hastalık mı, Bir Yaşam Biçimi mi?
Sonuç olarak, BPD meselesi çok katmanlı bir konu. Bir taraftan kesinlikle bir akıl hastalığı olma potansiyeli var. Ancak diğer taraftan, belki de bu bozukluk, aslında toplumsal yapının bir tür yansımasıdır. Belki de gerçekten “borderline” olmak, sadece bir hastalık değil, toplumda geçirdiğimiz devasa dönüşümün, varoluşsal krizinin bir sonucu olarak ortaya çıkıyor. Bu konuda kesin bir yargıya varmak, belki de tek taraflı olmak olur.
Bu yazıda her iki bakış açısını da ele almaya çalıştım, ama son sözüm şu: BPD hakkında tartışırken, her zaman “hastalık” ve “toplum” arasındaki çizginin ne kadar belirsiz olduğunu unutmamalıyız. Sonuçta, sınırda olmak, bir insanın yaşadığı toplumsal, duygusal ve bireysel çatışmaların her yönünü temsil eder. Belki de bu yüzden bazen, BPD sadece bir hastalık değil, günümüz insanının kimlik arayışının bir simgesidir.